HaïtiHaïtiHaïtiHaïtiHaïtiHaïti

Papa en Baby DocVan 1957 tot 1986 kent Haiti een van de donkerste perioden uit haar geschiedenis. Vader en zoon Duvalier, alias Papa en Baby Doc, regeren het land met ijzeren hand. Voor enige vorm van oppositie is geen ruimte. Duizenden (politieke) tegenstanders verliezen hun leven. Tontons Macoutes terroriseren de bevolking. Er ontstaat een exodus van Haitianen die naar het buitenland de wijk nemen. Moun dyas, noemen ze zich zelf. Mensen van de diaspora.

Eigenlijk ziet niemand kwaad in de kleine, bijziende plattelandsdokter. Tijdens de verkiezingen heeft het leger zijn kandidatuur gesteund. De generaals verwachten dat ze hem eenvoudig naar hun hand kunnen zetten. Achter de schermen kunnen zij dan de werkelijke macht uitoefenen. Ze vergissen zich. François Duvalier, ook wel Papa Doc genoemd, handelt na de verkiezingen snel en meedogenloos. Hij snoert de pers en de politieke oppositie (o.a. de vakbonden) de mond en ontneemt het leger met enkele slimme zetten zijn macht. Hoge officieren worden overgeplaatst naar verafgelegen posten; hij richt een presidentiële garde op die rechtstreeks onder zijn gezag staat; het wapendepot wordt verplaatst naar zijn paleis; en hij begint met het opzetten van wijdvertakt paramilitair netwerk, de Tontons Macoutes. Dankzij de terreur van de Tontons Macoutes krijgt hij een stevige machtsbasis.

Van Papa Doc naar Baby Doc
Tegenstand blijft niet uit, maar pogingen tot staatsgreep en aanslagen op zijn leven of op dat van zijn kinderen mislukken. Duvalier weet op slimme wijze de Verenigde Staten te vriend te houden. Amerika wil geen tweede Cuba in het Caraïbisch gebied. Duvaliers anti -communistische retoriek zorgt ervoor dat de Verenigde Staten hem steun toezeggen en zich niet al te druk maken over schendingen van de mensenrechten. Grote groepen Haïtianen vluchten het land uit. Aanvankelijk zijn het politieke tegenstanders en intellectuelen, maar al snel verlaten ook mensen uit de middenklasse het land. De druk van de terreur wordt te zwaar. De Tontons Macoutes heersen met grillige willekeur. In 1964 is Duvaliers macht voldoende groot om zichzelf uit te roepen tot president voor het leven met de bevoegdheid zijn eigen opvolger aan te wijzen. Dit gebeurt in 1971. Papa Doc overlijdt en wordt opgevolgd door zijn zoon Jean-Claude, ook wel Baby Doc genoemd.

Kleptocratie
Jean-Claude is nog jong, net 20 jaar, als hij de macht van zijn vader overneemt. Met steun van zijn moeder en zus weet hij zich te handhaven. Hij lijkt zelfs te kiezen voor een gematigder bewind. In Amerika neemt een nieuwe president, Jimmy Carter, geen genoegen meer met goedkoop anti-communisme. Amerika verwacht verbetering in de mensenrechtensituatie. Niet geheel zonder eigenbelang overigens. Na de intellectuelen en de middenklasse beginnen nu ook arbeiders en boeren de wijk te nemen. Haïti is een economisch rampgebied en het Amerikaanse paradijs lonkt aan de overkant van de zee. De Amerikanen ervaren de stroom vluchtelingen steeds meer als een last. Jean-Claude wordt gedwongen een humaner beleid te volgen en probeert de noodlijdende industrie weer nieuw leven in te blazen. Er is echter maar weinig dat goed functioneert. Een Canadees rapport noemt Haïti een kleptocratie, een land met een regering die erop gericht is zoveel mogelijk geld en goederen voor eigen gebruik binnen te halen.

Bevrijdingsdag
Toch zit er verandering in de lucht. De economische achteruitgang zorgt voor meer en meer onvrede onder de bevolking. Het toerisme krijgt een gevoelige klap als in de pers Haïti steeds meer in verband wordt gebracht (ten onrechte overigens) met de opkomst van de aidsepidemie. In 1983 brengt de paus een bezoek aan het land en doet de oproep 'Fok sa chanje'. Hier moet iets veranderen. Als gevolg van de varkenspest verliezen veel boeren hun varkens. De overheid doet loze beloften over vervanging van de veestapel. De onrust en de onvrede groeien. Zoals eerder in de geschiedenis van Haïti wordt het begin van het einde ingeluid in de stad Gonaïves. Tijdens een protestbijeenkomst van scholieren en studenten worden veertien jongeren doodgeschoten. De protesten breiden zich uit over het land. Het leger stelt zich neutraal op. Amerika trekt al zijn steun aan Duvalier in. Alleen de Tontons Macoutes blijven trouw aan Duvalier. Ze weten dat ze niet anders kunnen. Op 6 februari 1986 verlaat Duvalier met zijn gezin het land. Het is bevrijdingsdag voor de Haïtianen.

Meer lezen over Haïti onder de Duvaliers

Rapport You cannot kill the truth van Amnesty International
Website ter herinnering aan slachtoffers Duvalier-regime
Rapport van Human Rights Watch over vervolging Jean-Claude Duvalier