HaïtiHaïtiHaïtiHaïtiHaïtiHaïti

Gezondheidszorg op HaitiLasante se lavi, zeggen Haïtianen. Gezondheid is leven. Helaas is de gezondheidsituatie van veel Haïtianen niet best. De laatste jaren is er in de gezondheidszorg wel vooruitgang geboekt. De kindersterfte is gedaald en de gemiddelde levensverwachting gestegen. Het aantal mensen dat aan aids lijdt is verminderd. De choleraepidemie maakt sinds 2010 echter veel slachtoffers.


Gezondheidsonderzoek EMMUS

In 2012 is voor de vijfde keer een grootschalig demografisch en gezondheidsonderzoek uitgevoerd, het zogenaamde EMMUS-onderzoek. Zo'n 13.000 huishoudens hebben aan dit onderzoek meegedaan in zowel stedelijke omgeving (inclusief kampen) als ook op het platteland. Bekijk het rapport. Het onderzoek biedt veel waardevolle informatie. Zie ook overzichtspagina diverse indicatoren.

Lees ook Gezondheidsprofiel Haïti van de Wereld Gezondheids Organisatie WHO.


Onderzoek gezondheidszorg instellingen
Hoe functioneren gezondheidszorginstellingen op Haïti? Naar deze vraag was eigenlijk nooit grondig onderzoek gedaan. In het voorjaar van 2013 is hier verandering in gekomen. Onder de naam Evaluation de Prestation de Service de Soins de Santé (EPSSS) is een grootschalig onderzoek gedaan onder alle ziekenhuizen, gezondheidscentra en dispensaires. Zowel die in publieke als in de particuliere sector. De eerste resultaten van het onderzoek zijn in oktober 2013 vrijgegeven. Lees de rapportage.


Opbouw gezondheidszorg

Het Ministerie van Volksgezondheid en Bevolking (MSPP) is verantwoordelijk voor de gezondheidszorg op Haïti. De zorgsector bestaat uit overheidsinstellingen van het MSPP (35%), particuliere commerciële instellingen (33%) en andersoortige instellingen (32%), zoals particuliere instellingen waar overheidspersoneel werkt, instellingen van niet gouvernementele organisaties en van religieuze organisaties.

In totaal wordt 7,9 % (publieke en particuliere sector samen) van het bruto nationaal product besteed aan de gezondheidszorg. De uitgaven aan gezondheidszorg per hoofd van de bevolking bedragen $ 94 (2011). Naar schatting heeft 60% van de bevolking toegang tot gezondheidszorginstellingen. Voor de kosten van het gebruik hiervan draaien de meeste mensen zelf op. Het merendeel van de Haïtianen heeft geen ziektekostenverzekering. Buiten de officiële gezondheidszorg om maken veel mensen (vooral op het platteland) gebruik van de traditionele geneeskunde.

Op de website van het ministerie staat een cartographie sanitaire, waarop de geografische spreiding van de gezondheidsvoorzieningen weergegeven wordt. Lees ook het Nationaal beleidsplan gezondheidszorg.


Personeel

Per 10.000 Haïtianen zijn er gemiddeld 2,5 artsen, 2 verpleegkundigen, 2 gezondheidswerkers en 0,1 tandarts beschikbaar. Volgens de normen van de Wereldgezondheidsorganisatie moeten er per 10.000 bewoners minimaal 25 gezondheidszorgwerkers zijn. Het beperkte aantal studenten genees- en verpleegkunde zorgt er in combinatie met de emigratie van veel medisch personeel voor dat Haïti veertig jaar lang jaarlijks 740 nieuwe banen moet creëren om aan de normen van de Wereldgezondheidsorganisatie te voldoen (Internationaal Monetair Fonds 2008). Daar komt bij dat de meeste artsen zich vestigen in en rondom Port-au-Prince (90%).
De afgelopen jaren zijn veel Cubaanse gezondheidswerkers actief geweest op Haïti. Ook organisaties als Medecins sans Frontieres en Partners in Health verrichten veel medisch werk.


Traditionele gezondheidszorg

"Se pa tout maladi ki maladi lopital" kan iedere Haïtiaan vertellen. "Niet elke ziekte is een ziekenhuis ziekte". Er zijn natuurlijke ziekten (maladi bondye, ziekte van de goede God) en bovennatuurlijke ziekten. Natuurlijke ziekten kunnen door zelfmedicatie behandeld worden (metsin lakay – huisapotheek) of in een gezondheidszorginstelling. Ook kan een dokte fey (kruidendokter) te hulp geroepen worden.

Bovennatuurlijke zieken hebben een bovennatuurlijke oorzaak en kunnen niet door de moderne geneeskunde of door een kruidendokter behandeld worden. Deze ziekten worden veroorzaakt door magische handelingen (maladi malfete / move ze / ekspedisyon– ziekte van iemand die je kwaad wil doen) of door de loa's (maladi lwa – ziekte van de geesten) omdat de zieke de dienst aan een bepaalde loa heeft veronachtzaamd. Voor de behandeling hiervan moet de zieke een voudoupriester(es) (houngan/boko of mambo) te hulp roepen. Deze priester gebruikt sterkere magie om de maladi malfete te stoppen of deze zelfs tegen de afzender ervan te keren. Gaat het om een maladi lwa dan zoekt de priester contact met de loa's om te ontdekken wat de zieke moet doen om zijn gezondheid weer terug te krijgen – zoals het brengen van offers. Mensen kunnen zich beschermen tegen ziekte door zich aan bepaalde taboes te houden of door amuletten (wanga en gad) te dragen om zich te beschermen tegen kwade krachten.


Cholera

In oktober 2010 - tien maanden na de aardbeving - werden de eerste gevallen van cholera gemeld. De uitbraak vond plaats in de Artibonite vallei en verspreidde zich razendsnel over het hele land. Begin november waren er al 7.000 gevallen van besmetting geregistreerd en tijdens de eerste vier weken stierven 2.000 Haïtianen aan cholera, een ziekte die tot op dat moment niet voorkwam op Haïti. Haïti heeft sindsdien wereldwijd het hoogste aantal besmette personen.

Uit veel onderzoek is inmiddels onomstreden naar voren gekomen dat de cholerabacterie in het land gebracht is door MINUSTAH-militairen uit Nepal. Begin oktober hebben deze VN soldaten hun intrek genomen op een basis in het dorp Meillet in de Artibonite vallei. De basis lag in de buurt van een riviertje dat uitstroomt in de Artibonite, Haïti's grootste rivier. In Nepal is cholera endemisch en kort voorafgaand aan het vertrek van de militairen was er in de Nepalese hoofdstad nog een cholera uitbraak geweest. Als gevolg van een slecht functionerend afvoersysteem is besmette ontlasting in het water van het riviertje terechtgekomen en vervolgens in de Artibonite.

Het water van de Artibonite wordt voor allerlei doeleinden (drinkwater, water om groenten te wassen, badwater) gebruikt en zo heeft de ziekte zich in hoog tempo kunnen verspreiden. Slechte hygiënische omstandigheden en gebrek aan sanitaire voorzieningen hebben de verspreiding versneld. Zware regenval en tropische stromen verergerden de epidemie in de loop van 2012.

Inmiddels is het 's werelds grootste uitbraak van cholera in de recente geschiedenis. Begin september 2013 telde Haïti 675.745 gevallen van cholerabesmetting en waren 8265 Haïtianen overleden als gevolg van deze ziekte. Cholera is momenteel de belangrijkste doodsoorzaak voor kinderen onder de 5 jaar, en de op een na belangrijkste doodsoorzaak voor volwassenen.

Een nationaal cholera eliminatieplan moet ervoor zorgen dat de cholera na verloop van jaren weer verdwijnt uit Haïti. Aan het plan hangt echter een prijskaartje van $2,2 miljard. Het verbeteren van de sanitaire voorzieningen is het belangrijkste speerpunt. Met deze voorzieningen is het vooralsnog niet best gesteld op Haïti. Waar het geld voor de uitvoering van het plan vandaan moet komen is nog onbekend.

De VN hebben nog geen (morele) verantwoordelijkheid willen nemen voor de besmetting. Hierover bestaat veel onvrede. In oktober 2013 hebben slachtoffers van de cholera een klacht ingediend tegen de VN. Een rapport van de Yale Law School geeft aan dat de VN haar verantwoordelijkheid in deze moet nemen.

Bekijk speciale website over cholera op Haïti.
Video: Baseball in the time of cholera


Drinkwater en sanitatie

Naar schatting heeft 64% van de bevolking toegang tot schoon drinkwater; waarvan 10% rechtstreeks via een leiding in de eigen woning. Het verschil tussen stad (77%) en platteland (48%) is aanzienlijk. Opmerkelijk is dat de situatie sinds 1990 nauwelijks verbeterd is. Toen had 61% van de bevolking toegang tot schoon drinkwater.

De helft van de bevolking kan gebruik maken van goede sanitaire voorzieningen. 23% van de bevolking moet zijn behoefte in het veld of langs de weg doen (8% in de stad en 41% op het platteland). Opmerkelijk is ook hier dan er sinds 1990 geen verbetering is geweest in de situatie.

Bekijk de gegevens over drinkwatervoorziening en sanitatie 1990 – 2013.

Op Haïti is DINEPA (Direction Nationale de l'Eau Potable et de l'Assainissment) verantwoordelijk voor de drinkwatervoorziening en sanitatie.


HIV/AIDS

Uit het EMMUS-V onderzoek dat begin 2012 gehouden is, en waarbij meer dan 9.000 vrouwen en 9.000 mannen in de leeftijdscategorie tussen de 15 en 59 jaar zijn getest op hiv, blijkt dat 2,2 % van de bevolking hiv-besmet is. Voor vrouwen ligt dit percentage op 2,7% en voor mannen op 1,7%. In stedelijke omgeving is de besmettingsgraad iets hoger dan op het platteland (2,4% - 2,0%). Ten opzichte van het vorige EMMUS-IV onderzoek in 2005/2006 is het besmettingspercentage niet veranderd.
Lees de samenvatting van EMMUS-V over HIV besmetting (Franstalig).

Op een aantal terreinen heeft Haïti duidelijke vooruitgang geboekt in de bestrijding van hiv/aids. Zo is het aantal aidsdoden sterk verminderd en is de beschikbaarheid van hiv-remmers vergroot. Midden jaren negentig lag het hiv-besmettingpercentage tegen de 4%.

Vanuit de overheid is een nationaal programma ingezet om aids te bestrijden (Programme National de Lutte contre le Sida). De doelstellingen van dit programma sluiten aan bij de wereldwijde doelstellingen in de strijd tegen aids, namelijk: nul nieuwe besmettingen, nul overlijdens als gevolg van aids, en nul discriminatie vanwege hiv/aids (zie www.unaids.org). Lees de meest recente rapportage over het programma.

Voor meer informatie: kijk op de website van UNAIDS.

Links
Achtergrondinformatie over cultuur en gezondheid op Haïti.

Geestelijke gezondheid en cultuur